1. 3. Gaia

  1. Diabetes Mellitusa duen pertsona

 

  1. 3.Gaia. Diabetes Mellitusa duen pertsona

 

  1. Definizioa edo sarrera

  • Areko Langerhans guruintxoetako beta zeluletan intsulina izeneko hormona ekoizten da, eta bere funtzioa odoleko glukosa zeluletan sartzea da. Diabetes mellitus (DM) gaixotasunean intsulina-gabezia bat nahiz intsulinak bere funtzioa betetzeko zailtasun bat izaten da, eta, ondorioz, hipergluzemia (odolean glukosa gehiegi) gertatzen da. Diabetesa asaldura kronikoa da, oinarri genetikoa duena, eta bere prebalentzia handia da: populazioaren %4-5ari eragiten dio. 

 

  • Hipergluzemiak luzaro (urteetan) iraunez gero, konplikazioak sortzen ditu, giltzurrunetan (nefropatia diabetikoa), begietan (erretinopatia diabetikoa), oinetan (oin diabetikoa), nerbioetan (neuropatia diabetikoa), odol-hodietan (iskemia) nahiz bihotzean (bihotzekoa). Beraz, garrantzitsua da hipergluzemiak ekiditea, hots, DMa ondo kontrolatzea. 

 

  1. Sailkapena (OMS 1985) eta epidemiologia

  • I motako DM edo intsulinaren menpekoa den DM. Gaztaroan agertzen den diabetesa da, 30 urte izan baino lehenago. Diabetes mota guztietatik %10-15 mota horretakoak dira. Asaldura autoimmunetzat hartzen da: norberaren ß zelulak deuseztatzen dira, eta ez dute intsulinarik ekoizten. Hasiera-sintomak azkarrak eta bat-batekoak izan ohi dira: polidipsia (egarri handia), poliuria (txiza asko), polifagia (gose handia), argaltzeko joera eta abar. 

 

  • II motako DM edo intsulinaren menpekoa ez den DM. Helduaroan nahiz zahartzaroan agertzen den diabetesa da. Diabetes mota guztietatik %80-85 mota horretakoak dira. Ez da eragile zehatza ezagutzen. Gehienetan (%60-90), pertsonak loditasuna izan ohi du, eta horrek, intsulinaren eginkizuna zaildu egiten du. Areko ß zelulen funtzioa gutxitua egon ohi da, baina intsulina sortzeko gai dira. Hasiera-sintoma garbirik ez dago, hau da, ez da modu akutu batean agertzen, isilpean baizik. 

 

  • Beste DM motak. Talde horretan hainbat asalduren ondorioz sortutako DMak sartzen dira, adibidez, areko gaixotasunen (pankreatitisa, minbizia), akats genetikoen, endokrinopatien (Cushingen sindromea, hipertiroidismoa) nahiz infekzioen (errubeola, zitomegalobirusa) ondorioz sorturikoak. Diabetes mota guztietatik %5 mota horretakoak dira. 

 

  • Haurdunaldiko DM. Haurdunaldian agertzen den diabetesa da. Haurdunaldi guztien %4ari eragiten dio. Intsulinaren funtzioa gutxiagotua egoten da, haurrari glukosa gehiago irits dakion. Haurdunaldia igaro ostean, desagertu egiten da, baina emakume horrek etorkizunean II motako DM izateko probabilitatea handiagoa izango du. 

 

  1. Eragileak

  • I motako DM: asaldura autoimmunea (ß zelulak) 

  • II motako DM: %60-90 kasutan loditasuna 

  • Beste DM mota batzu: areako asaldura, akats genetikoa (intsulinaren sintesian akatsa),infekzioa... 

  • Haurdunaldiko diabetea: hormonen eraginez intsulinaren funtzioa gutxiagotu (haurrari glukosa gehiago iristearazteko mekanismoa) 

 

  1. 3.Gaia. Diabetes Mellitusa duen pertsona

 

  1. Fisiopatologia

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. Fisiopatologia

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. Fisiopatologia

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. 3.Gaia. Diabetes Mellitusa duen pertsona

 

  1. Erizaintza-balioespena

  1. A- Ohiko adierazpen klinikoak

    B- Elkarrizketa eta esplorazioa (bai osasun-zentroan bai ospitalean)

    C- Proba diagnostikoak

 

  1. A- Ohiko adierazpen klinikoak

  • Fisiopatologian ikusiak 

 

  1. B- Elkarrizketa-esplorazioa

  1. 1.Gluzemia mailen kontrola 

  2. 2.Adierazpenik 

  3. 3.Dieta 

  4. 4.Ariketa 

  5. 5.Botikei buruzko galderak 

  6. 6.Onarpena 

  7. 7.Oinen azterketa 

     

     

 

  1. C- Proba diagnostikoak

     1. Irizpideak, OMS-OMEren arabera:

  • DM izateko irizpidea:  

  • •Zoriz egindako Gluzemia ≥200 mg/dl + diabetearekin loturiko sintomen agerpena (PPP, pisu-galera) 

  • •Bi egun desberdinetan, baraurik gluzemia ≥126 mg/dl  

  • •Bi egun desberdinetan, 75gr glukosa ahotik hartu ondoren, gluzemia ≥200 mgr/dl (Glukosaren Ahotiko Tolerantzia Testa) 

 

  • Glukosarekiko intolerantzia izateko irizpidea:  

  • •Egun batean, baraurik gluzemia 110 eta 125 mg/dl artean 

  1. +

  • •75gr glukosa ahotik hartu ondoren, gluzemia 140 eta 199 mgr/dl artean dagoenean (Glukosaren Ahotiko Tolerantzia Testa) 

  1. Glukosarekiko intolerantzia dutenen jarraipena egin behar da, urte gutxi barru DM izan dezaketelako.

 

  • Gluzemia basala asaldatua izateko irizpidea:  

  • •Egun batean, baraurik gluzemia 110 eta 125 mg/dl artean 

  1. +

  • •75gr glukosa ahotik hartu ondoren, gluzemia <140 mgr/dl  (Glukosaren Ahotiko Tolerantzia Testa) 

 

  • Gluzemia basala normala dela esateko irizpidea:  

  • •Egun batean, baraurik gluzemia <110 mg/dl  

 

  1. Diagnostikoa egiteko algoritmoa:

 

  1. 2-Diagnostiko goiztiarra
    Despistajea-scrininga: irizpideak

  • >45 urte: 3 urtez behin, batez ere IMC ≥25 bada 

  • Diabetea izateko arriskua dutenetan, edozein adinetan: urtean behin. Arriskua dutenak:  

    • Familian I motako DMaren aurrekariak dituztenak  

    • Haurdunaldiko diabetea izan zutenak nahiz fetu makrosomikoak izan zituztenak (jaiotzerakoan >4 Kg) 

    • Glukosarekiko intolerantzia nahiz gluzemia basala asaldatua dutenak  

    • Zenbait etniatako pertsonak, adibidez, hijitoak  

    • Asaldura kardiobaskularrak dituztenak, adibidez, HTA. 

 

  1. Hatzetan ziztatu eta glukosa kapilarraren mailak behatu. Paperean apuntatu, bilakaera ikusteko bakoitzak bere etxean.

  1. 3. Autoanalisiak: glukosa kapilarra

 

  1. 4. Gluzemiaren perfila

  • Egun batean 7 aldiz neurtzen da gluzemia kapilarra. Horrela, 24 ordutan zehar pertsona horren bilakaera ikusten da.Tratamendua indibidualizatzeko aukera ematen du. 

  1.  

  • Proba hori:  

  1. pertsonak etxean egin dezake

     nahiz

    erizainak osasun-zentroan

 

  1. 7 momentuak

  • Gosaldu aurretik, intsulina nahiz botika hartu aurretik 

  • Gosaldu ondoren, 2 ordutara, amaiketakoa egin aurretik 

  • Bazkaldu aurretik, intsulina nahiz botika hartu aurretik 

  • Bazkaldu ondoren, 2 ordutara, merienda egin aurretik 

  • Afaldu aurretik, intsulina nahiz botika hartu aurretik 

  • Afaldu ondoren, 2 ordutara, ezer jan aurretik 

  • Gauerdian, hipogluzemia arriskurik baldin bada. 

 

  1. 5. Hemoglobina glikosilatuaren proba: erizainak osasun-zentroan, urtean bitan

    6. Gorputzeko Masaren Indizea (GMI) kalkulatu eta dietak zenbat kalorietakoa behar duen kalkulatu

     

    7. Tira erreaktiboak: glukosa gernuan eta zetonak gernuan. Emaitza ez dira guztiz zehatzak, baina diabetea deskonpentsatua dagoen ala ez ikusteko baliagarria.

 

  1. Laburbilduz, jarraipenaren helburuak

  • HbA1c (%)<7                                         Kontuz >8 

  • Gluzemia basala (prepandriala) 90-130 Kontuz >130 

  • Glucemia posprandiala < 180                  Kontuz >180 

  • Kolesterol osoa (mg/dl) <185                 Kontuz >200 

  • LDL (mg/dl)<100                                    Kontuz >130 

  • HDL (mg/dl)>40                                     Kontuz <35 

  • Triglizeridoak (mg/dl)<150                    Kontuz >200 

  • TA (mmHg)<130/80                              Kontuz>140/90 

  • Pisua (IMC=Kg/m2)IMC<25                 Kontuz IMC>27 

  • Tabakorik ez erretzea           Kontuz erretzailea bada 

  • Onartzea                             Kontuz onarpenik ez bada 

 

  1. 3.Gaia. Diabetes Mellitusa duen pertsona

 

  1. Erizaintza-diagnostikoak

  • Elikadura desegokia 

  • Ezjakintasuna 

  • Onarpen eza 

  • ... 

 

  1. Arazo interd. + Konplika. poten

  1. Epe laburrera (gaizki kontrolatzeagatik)

  • Hipergluzemia (gehiegi jan, intsulina gutxi...) 

  • Zetoazidosi diabetikoa (intsulinarik ez hartu...) 

  • Hipogluzemia (gutxiegi jan, intsulina gehiegi, estresa...) 

     

 

  1. Arazo interd. + Konplika. poten

  1. Epe luzera (fisiopatologian ikusiak)

  • Erretinopatia diabetikoa 

  • GIBAS 

  • Nefropatia diabetikoa 

  • Kardiopatia 

  • Ultzera arterialak 

  • Oin diabetikoa 

  • ... 

 

  1. Oin diabetikoa: Ultzera neuropatikoa eta Charcoten neuropatia

 

 

 

  1. 3.Gaia. Diabetes Mellitusa duen pertsona

 

  • Pertsona bere etxean bada: osasun-zentroko erizainak egingo dio jarraipena 

  • Pertsona ospitaleratua bada: ospitaleko erizainak egingo dio jarraipena 

 

  1. Kontuan izan beharrekoak:

  • Elikadura 

  • Ariketa fisikoa 

  • Medikazioa 

  • Analisiak egitea 

  • Oinak zaintzea 

 

  1. Elikadura

  • Elikadurak osasuntsua eta orekatua izan behar du. Egunean bost otordu egitea komeni da (gosaria, hamaiketakoa, bazkaria, merienda eta afaria), ahal dela, ordutegi jakin batean. Ez da komeni otordu batean asko jatea eta hurrengoan batez: hobe da elikagaiak egunean zehar banatzea. Diabetesaz gain, loditasuna dagoen kasuetan, argaltzeko dieta egin beharko da; hipertentsio arteriala dagoenean, gatzik gabeko dieta; hiperkolesterolemia dagoenean, gantz gutxiko dieta. Pertsona erretzailea bada, hura uztea komeni zaio. 

 

  1. Ariketa: Demagun pertsona diabetiko batek behean agertzen diren elikagaiak jan ditzakeen galdetzen dizula. Ondorengo orrialdeak ikusi ondoren, zein dira pertsona horri eman beharreko erantzunak?

  • Berdurak? 

  • Irin, pasta, ogi eta abar? 

  • Pastel eta gozokiak? 

  • Haragi, arrai...? 

  • Esnekiak? 

  • Fruta? 

  • Gantzak-grasak? 

  • Legunbreak? 

 

 

  1. Liburutegian badaude 2 bideo diabetikoekin jarraitu beharreko elikadurari buruz, han ikus ditzakezue:

  • Educación dietética para pacientes diabéticos y familiares (Iraupena: 17 minutu) 

  • Programa de aprendizaje diabético en diabetes (Iraupena: 17 minutu) 

 

  1. Ariketa fisikoa:

  • Pisua galtzen laguntzen du 

  • Glukosa maila gutxiagotzen du 

  • Gaixotasun kardiobaskularren prebentzioa eta tratamendua egiteko egokia da. 

 

  1. Ariketa fisikoa:

  • Ariketarik hoberena neurriz egiten dena da, adibidez, oinez ibiltzea, bizikletan, igeri egitea... 

  • Ariketa egunero, modu erregularrean, gutxienez 30 minutuz. 

  • Ahal dela egunero ordu berean eta otordu nagusi baten ondoren.  

  • Oroitu beti glukosa eraman behar dela, hipogluzemiarik gertatzen bada ere 

 

  1. Medikazioa

  1. I motako DMaren kasuan, intsulina beharrezkoa izaten da, eta larruazalpeko bidetik ipintzen da, injekzio bidez. II motako DMaren kasuan, ondorengoak dira aukerak:

  • Lehen aukera: diabetesa tratamendu dietetikoarekin (elikadurarekin) soilik kontrolatzea. 

  • Bigarren aukera: diabetesa tratamendu dietetikoz gain, hipogluzemiante oralak hartuz kontrolatzea.  

  • Azken aukera: diabetesa tratamendu dietetikoz gain, intsulina hartuz kontrolatzea. II motako DM dutenen artean, %20-30ak intsulina behar duela kalkulatzen da. 

 

  1. Medikazioa:

  1. Pilulak edo ahotiko hipogluzemiatzaileak

    II motako diabetikoetan

  • Intsulina gehiago ekoiztuarazten dutenak: Sulfonilureak. Izen komertzialak: daonil, euglucon, glibenclamida... 

  • Intsulinarekiko sentikortasuna areagotzen dutenak: Biguanidak. Izen komertzialak: glucophage... 

  • Digestio-bidean glukosaren zurgapena gutxiagotzen dutenak: zuntzak eta œ-glukosidasen inhibitzaileak. Adibidez: akarbosa. 

 

  1. Medikazioa:

  1. Intsulinak

    I motako eta II motako diabetikoetan

  • Intsulina ipintzen erakutsi SC: besoa, sabelaldea, izterra 

  • Ikus taulak 

 

 

 

  1. Ariketa: taulak ikusi ondoren, ikasleak erantzun beharreko galderak?

  • Zer da intsulina bifasiko bat? 

 

  1. Analisiak egitea:

  • Autoanalisiak: bakoitzak bere etxean. Hatzetan ziztatu eta glukosa kapilarraren mailak behatu. Paperean apuntatu, bilakaera ikusteko 

  • Hemoglobina glikosilatuaren proba: erizainak osasun-zentroan urtean bitan proba hori egiten du, eta azkeneko 2-4 hilabeteetan glukosa mailak izan duen bilakaeraren berri ematen du  

     

 

  1. Oinak zaintzea:
    osasun-zentroan urtean behin oinen esplorazioa egin

  1. Aholkuak

  • Egunero behatu oinak, zauririk, gorriunerik eta abar baden ikusteko 

  • Egunero ur epeletan garbitu 

  • Krema hidratatzaile bat eman 

  • Azazkalak zuzen moztu (ertzak moztu gabe) 

  • Oinetako erosoak erabili 

  • Artilezko (lana) nahiz kotoizko galtzerdiak, eta egunero aldatu. Galtzerdi estuak ez. 

  • Ez jarri zuzenean berori edo hotzik 

     

 

  1. Lopéz, J.C.,López, M., Mascaraque, L. Eta Barrigüete, P.L. (2002). Prevención de complicaciones en el pie diabético. Enfermería Científica. Sep-octu. 246-247, 58-65.

 

  1. Laburbilduz, jarraipenaren helburuak

  • HbA1c (%)<7                                         Kontuz >8 

  • Gluzemia basala (prepandriala) 90-130 Kontuz >130 

  • Glucemia posprandiala < 180                  Kontuz >180 

  • Kolesterol osoa (mg/dl) <185                 Kontuz >200 

  • LDL (mg/dl)<100                                    Kontuz >130 

  • HDL (mg/dl)>40                                     Kontuz <35 

  • Triglizeridoak (mg/dl)<150                    Kontuz >200 

  • TA (mmHg)<130/80                              Kontuz>140/90 

  • Pisua (IMC=Kg/m2)IMC<25                 Kontuz IMC>27 

  • Tabakorik ez erretzea           Kontuz erretzailea bada 

  • Onartzea                             Kontuz onarpenik ez bada 

 

  1. Ariketa

  • Zumaiako osasun-zentroan ari zara lanean erizain gisa. Zure kontsultara II motako DM duen pertsona bat dator. Balioespena egin ondoren, ondorengo datuak lortzen dituzu: 

  1.     - HbA1: %11

        - Atzoko glumezia prepandriala: 125 mg/dl

        - T/A: 130-70 mmHg

        - GMI: 28 Kg/m2

        - Erretzailea da

       Datu horiek aztertu ondoren, zer esango diozu pertsona horri?

 

  1. Ariketa

  • Irungo osasun-zentroan ari zara lanean erizain gisa. Zure kontsultara II motako DM duen pertsona bat dator. Balioespena egin ondoren, ondorengo datuak lortzen dituzu: 

  1.     - HbA1: %6

        - Atzoko glumezia prepandriala: 143 mg/dl

        - T/A: 160-90 mmHg

        - GMI: 24 Kg/m2

       Datu horiek aztertu ondoren, zer esango diozu pertsona horri?